Hassan Maarfi Poor
Giriş
İmmanuel Kant, Aydınlanma Çağı’nın en büyük filozoflarından ve Alman idealizminin en seçkin kurucularından biri olarak 1795 yılında, başlığını “Ebedi Barışa Doğru” olarak seçtiği oldukça iyi bir kitap yazdı. Ancak Kant, aynı kitapta barış durumunun doğal bir durum olmadığını, aksine kendisinin bir savaş durumu ya da daha doğru bir ifadeyle iki savaş arasındaki bir durum olduğunu ve aslında daimi savaşın toplumumuzun gerçeği olduğunu iddia eder. Kant’ın kitabı hakikatte bu savaş durumunun bir açıklaması; savaşı önlemek için bir çözüm yolu bulmaya yönelik, liberal mantık çerçevesinde eleştirel bir çaba ve yurttaşlık hakkı ile evrensel haklara yapılmış bir vurgudur.
Afganistan savaşı muhabiri Dexter Filkins, “Ebedi Savaş” başlığını seçtiği çok önemli bir kitap yazdı. Afganistan Savaşı’nı ve emperyalist rejimlerin terörizmle mücadele bahanesiyle yürüttüğü savaşları sahadan ve romanımsı bir anlatımla sunan bu kitap; kontrolden çıkmış bir terörizm biçimi olarak savaşın kendisinin terörü sona erdirmek bir yana, terörü ebedileştirdiğini göstermektedir. Siyonist faşist rejimin Gazze halkına karşı yürüttüğü ve bir soykırımla sonuçlanan kanlı savaş, biçimsel bir ateşkese rağmen günbegün Filistin halkından kurbanlar almaya devam eden en kanlı sonsuz savaşlardan biridir. Ekonomi politiğin eleştirisine değinmeden savaşı ele almak bizi hiçbir yere ulaştırmaz. Savaşın gerçek köklerini anlayabilmek için; ucuz doğal kaynaklara ve hegemonyaya erişim amacıyla, politikanın şiddet içeren yöntemlerle sürdürülmesi olarak savaşın nedenlerine inmek gerekir. Savaş, otoriter burjuvazinin kriz durumuna krizi derinleştirerek verdiği bir yanıt ya da Schumpeterci anlamda bir tür yaratıcı yıkımdır.
Bu makalede, savaşa ekonomi politiğin eleştirisi açısıyla yaklaşarak; savaşa müdahil emperyalist devletlerin iddialarının aksine, meselenin terörizmle mücadele ve benzeri şeyler olmadığını, aksine İran’ın ABD ve İsrail ile olan savaşının nedenlerinin tamamen kapitalist ekonomi politikte kök saldığını göstermeye çalışıyorum. ABD ve İsrail’in İslam Cumhuriyeti ile olan savaşını; ABD, İsrail ve İran’daki burjuvazinin sınıfsal yapısını dikkate almaksızın yalnızca jeopolitik bir savaşa indirgemek sığlıktır (basitleştirmedir).
Marx, tüm burjuva yapıların rekabet ve tekel olmak üzere iki bölümden oluştuğu; rekabetçi kapitalizmin tekeller var olmadan, tekelci kapitalizmin ise rakipler var olmadan var olamayacağı görüşündeydi. Marx’ın bu öğretisi, daha sonra Luxemburg ve Lenin tarafından teorileştirilen emperyalizm teorisinin en ciddi temellerinden biridir.
Bölgesel Bir Emperyalist Rejim Olarak İslam Cumhuriyeti Rejimi
İslam Cumhuriyeti, daha iktidara geldiği dönemden itibaren güçlü bir emperyalist eğilime sahip bir rejim olarak siyaset sahnesine girdi; aynı zamanda kırk yılı aşkın süredir Filistin halkı için timsah gözyaşları dökerken, ülke içindeki ezilen halkı da mümkün olan en vahşi şekilde bastıran tam anlamıyla faşist bir rejim olarak varlık gösterdi. Bu rejim, onlarca yıldır Hamas’ı gerici bir alternatif olarak desteklemekteydi; fakat faşist İsrail rejiminin 7 Ekim 2023 bahanesiyle Filistin halkına ve Hamas’a karşı intikamcı savaşını başlatmasıyla birlikte, 7 Ekim sonrasındaki kanlı savaşta Filistin halkını ve Hamas’ı yalnız bıraktı. Hatta Hamas liderlerinden İsmail Haniye İran topraklarında suikasta uğradığında dahi İslam Cumhuriyeti hiçbir tepki göstermedi. Görünüşe göre İslam Cumhuriyeti liderleri, tıpkı faşist ve siyonist rakipleri gibi yalnızca zayıf güçlerin üstesinden gelebilmekte ve birbirleriyle çatışmaya girmek istememekteydi.
İslam Cumhuriyeti’nin Hamas’ı veya Hizbullah vb. gibi diğer herhangi bir grubu destekleme amacı teolojik nedenlerle açıklanmamalıdır. İslam Cumhuriyeti’nin amacı; mutlak ve nispi artık değer birikiminden pay almak için ucuz iş gücüne, uzun vadede doğal kaynaklara ve bölgesel hegemonyaya erişmektir.
Humeyni, İran-Irak Savaşı’nın başlarında bir yandan ‘zafere kadar savaş’ çığırtkanlığını yaparken diğer yandan Kudüs’ün yolunun Kerbela’dan geçtiğini ilan ettiğinde; aslında bölgedeki ucuz ham maddelere ve toprak kaynaklarına erişmeye ve yeni bir emperyalist rejim olarak kendi hegemonyasını pekiştirmeye çalışan İslami faşist rejimin genel emperyalist eğilimini yansıtmaktaydı. İslam Cumhuriyeti o yıllarda ne İslam dünyası üzerinde kontrol sağlayabildi ne de savaşta Baas rejimini yenilgiye uğratabildi. Nihayetinde, sekiz yıllık savaşın ardından Humeyni kendi tabiri ile zehir kadehini içti ve Irak gibi küçük bir ülke karşısında yenilgiyi kabul etti. Ancak İslami faşizm bu yenilginin bedelini solcu ve komünist siyasi mahkûmlardan çıkardı; 67 (1988) yazındaki geniş çaplı katliamlarla 20. yüzyılın son dönemindeki en kanlı faşist katliamlardan birine imza attı.
Ancak İslam Cumhuriyeti vazgeçmedi; gerek ulusal düzeyde sermayeyi tekelleştirmek, büyük tekelleri körüklemek ve finans, sanayi, tarım vb. sermayeleri birbiriyle bütünleştirmek, gerek bölgesel düzeyde kendi çizgisiyle uyumlu grupları desteklemek, gerekse İngiltere, Almanya, Kanada gibi Batılı ülkelere sermaye ihraç edip Orta ve Güney Amerika ülkelerinde medya ile kültüre yatırım yapmak suretiyle —doğrudan ve dolaylı yollardan— kendisine küresel bir emperyalist çehre kazandırmaya ve bölgesel ile küresel güç denklemlerinde pastadan kendi payını almaya aralıksız çabaladı.
İslam Cumhuriyeti, son kırk yedi yılda binlerce solcu ve Marksist siyasi mahkûmun katledilmesinin yanı sıra İran’da her türlü parti ve örgüt faaliyetini yasaklamıştır. Zulme, zorbalığa, işsizliğe ve yoksulluğa karşı her türlü direnişi kanlı yöntemlerle bastırmış; aydınları sistematik biçimde katletmiş; mücadeleci kadınların üzerine asit atmış ve milyonlarca insanı ülkeyi terk ederek sürgünde bir yaşamı seçmeye mecbur bırakmıştır.
İslam Cumhuriyeti ayrıca ekonomik krizin, yaptırımların ve benzeri süreçlerin tüm külfetini kent ve kır işçileri ile emekçilerinin sırtına yüklemiştir. Buna karşılık, Bonapartist bir yapıyla finansal-askeri bir oligarşi oluşturmuş ve halk ne zaman yoksulluğa ve sefalete itiraz etse, üzerlerine ateş açmıştır.
İSLAMI FAŞIST REJIME BIR BAKIŞ
İran’ın İslami faşist rejimi ki 1979 yılındaki geniş çaplı bir halk ayaklanmasının yenilgisinin ve sol akımlar dahil diğer güçler karşısında faşizmin hegemonik olmasının bir ürünüdür. klerikal faşizmin temsilcisi olarak Humeyni’yi iktidara taşıdıktan sonra, bir yandan tüm gerçek devrimci güçleri, yani solcuları ve komünistleri fiziksel olarak tasfiye etmeye, diğer yandan tek tip (yekpare) otoriter bir iktidarı örgütlemeye çalışıyordu.
Bu rejim, bu amacı ileriye taşımak için elbette birtakım bahanelere ihtiyaç duyuyordu ve olağanüstü bir durum olarak savaş; sıkıyönetim ilan etmek ve direnişi kurgusal bir düşmana bağlayarak her türlü direnişi bastırmak için uygun bir bahaneydi. İşte bu yüzden, 1980 yılında Baas rejimi ile Humeyni rejimi arasında başlayan savaş, Humeyni tarafından kendi faşizmine karşı çıkan her devrimci gücü bastırmanın zihinsel zeminini sağlayabileceği bir tür “ilahi nimet” olarak değerlendiriliyordu.
Saddam hükümetinin, Pan-Arabizmin çöküşünden ve Mısır dâhil Arap devletlerinin Altı Gün Savaşı olarak bilinen savaşta İsrail adlı nispeten küçük bir rejim karşısında uğradığı yenilgiden sonra bölgede Pan-Arabizmin bir biçimini yeniden canlandırmak istediği; bu mücadelede Libya’da otoriter yarı-sosyalist bir rejim kurmuş olan Muammer Kaddafi gibi diğer rakiplerini geride bırakmayı ve bölgesel bir güç olarak öne çıkmayı hedeflediği bugün neredeyse nettir. Yeni iktidara gelen İslam Cumhuriyeti, önceki rejimin ordusunu ve bürokrasisini dokunulmamış halde muhafaza etmiş olsa da Saddam, bu yeni iktidarın zayıf konumunu çok iyi biliyordu. Humeyni ise savaşın ve terörizmin propagandacısı ve ideologuydu; şüphesiz onun tehditleri olmasaydı, insanlık tarihinin en uzun endüstriyel savaşı yani Baas rejimi ile İran’ın İslami faşist rejimi arasındaki savaş büyük ihtimalle gerçekleşmeyecekti.
Faşist karşı-devrimin temsilcisi olarak İslam Cumhuriyeti’nin savaşa ihtiyacı vardı; zira savaş, rejimin meşruiyet devşirebileceği bir “yaratıcı yıkım” işlevi görüyor ve Malthusçu bir mantıkla fazlalık nüfusu bu savaşta ölüme sürüklemesine imkân tanıyordu. Bu durum, İslam Cumhuriyeti’nin savaşın başlaması için gereken zemini giderek daha fazla hazırlamasına yol açmıştı. Öte yandan, yukarıda da belirtildiği üzere, devrimin alevini söndürmek bir bahaneye ihtiyaç duyuyordu ve savaş tam da bu bahaneyi sunmaktaydı.
Tüm bu koşullar el ele vererek, yaklaşık bir milyon insanın kurbanı olacağı bir savaşın başlamasına yol açtı. Büyük sermayenin çıkarlarını temsil eden ve On İki İmam Şiiliği maskesinin arkasında bir yandan İslam dünyası üzerinde hakimiyet kurma iddiasında bulunan türedi otoriter bir kapitalist rejim olarak İslam Cumhuriyeti için mesele asla dini değildi. Mesele, İran kapitalizminin bölgesel rakiplerini bertaraf etme yoluyla bölgede emperyalist bir kapitalizme dönüşmeye yönelik genel eğilimiydi. Bu doğrultuda, güçlü ve otoriter bir bölgesel rejim olarak Irak Baas rejimi, İslam Cumhuriyeti’nin önünde bir ayak bağı teşkil etmekteydi.
Ancak ABD ve İsrail’in İran’a karşı savaşı, siyasal kutuplaşmaları büyük ölçüde değiştirdi. Daha önce sosyalizm ve komünizm savunuculuğu yaptığını iddia eden solcuların bir kısmı, bir anda vatan ve vatanseverlik savunucusuna dönüşerek faşist ve komünist katili İslam Cumhuriyeti rejiminin yanında saf tuttu. Sözde “direniş ekseni” güçlerinin bir kısmı ise bundan da öteye giderek İslam Cumhuriyeti’nin füze gücünden hararetle bahsetmekteydi.
Savaş yanlısı ve faşist bir rejim olarak İslam Cumhuriyeti, savaş halini kendi çıkarına kullandı; gerek devlet faşizmine gerekse Pehlevi faşizmine karşı devasa bir toplumsal ve devrimci potansiyele dönüşebilecek tüm mücadeleleri büyük ölçüde ezerek akamete uğrattı. Dey 1404 (Aralık 2025 – Ocak 2026) ayaklanması döneminden bugüne kadar İslam Cumhuriyeti çeşitli bahanelerle yüzlerce kişiyi idam etti ve yüzlerce kişi de hâlen idam sırasını beklemektedir. İslam Cumhuriyeti rejimi, kırk yedi yıl boyunca füze sanayisine devasa yatırımlar yapıp gayrisafi millî hasılanın kayda değer bir kısmını silahlanmaya ayırarak bir silah gücüne dönüşmüştür; iktisadi ve siyasi açıdan bölgesel bir emperyalizm biçimidir. Bu rejim, Lenin’in emperyalizm tanımı uyarınca emperyalist bir rejimin tüm niteliklerini taşımaktadır; dolayısıyla İslam Cumhuriyeti rejimini “Direniş Ekseni” destekçileri tarafından anti-emperyalist olarak nitelendirmek, ahmaklık değilse şarlatanlık ve katıksız bir cürümdür.
Öte yandan sol ve devrimci güçler, Marksistler ve işçi sınıfı her koşulda savaşı mahkûm etmeli; gerekçesi ne olursa olsun bir ülkenin başka bir ülkenin siyasi denklemlerine ve topraklarına yönelik her türlü askeri ve siyasi müdahalesini reddetmelidir. Aynı zamanda işçi sınıfı, ulusal burjuvazinin şovenist propagandasının ağına düşmekten sakınmalı, asli düşmanı olarak kendi yerli burjuvazisini görmeli ve savaşta kendi ülkesinin ulusal burjuvazisinin yenilgisini propaganda etmelidir.
Direniş Ekseni akımının epistemolojik problemi bir yana, bu çizginin sınıf çatışması ve burjuvaziyle mücadele yerine sınıf uzlaşmacılığını propaganda ettiğini belirtmek gerekir. Bu akım aynı zamanda, emekçi ve ezilen kitlelerin haklarını savunmanın yerine; İran’ın emperyalist rejiminden daha güçlü olan emperyalist rejimlerin militarizmine karşı, çağımızın en yırtıcı faşist rejimlerinden biri olan İslam Cumhuriyeti’nin şovenist milliyetçiliğini ikame etmiştir.
Direniş Ekseni’nin “ekonomi politiğin eleştirisi” diye bir kavrayışı yoktur. Bu akım, yapısal olan tüm eleştirisini jeopolitik meselelerin eleştirisine indirgemektedir. Oysa jeopolitik sorunlar, meselenin yalnızca bir boyutunu oluşturmaktadır.
İslam Cumhuriyeti bu savaş koşullarında her cephede yenilgiye uğramış olmasına rağmen, arsızlığın zirvesinde hâlen zafer iddiasında bulunmaktadır. Bu faşist rejime bağlı Direniş Ekseni çevrelerinin ve rejim yandaşlarının (Erzeşîler) bir kısmı —ki bunlar faşist ve cellat Hamaney’e “Ağa” diyenlerin ta kendileridir— iki haftalık ateşkes teklifiyle birlikte sahanın galibinin İslam Cumhuriyeti olduğunu iddia etmektedir. Oysa bu savaşta askeri güç dengesi ve lojistik üstünlük saldırgan tarafın, yani ABD ve İsrail emperyalizminin lehindedir. İslam Cumhuriyeti’nin üst düzey isimlerinin birçoğu ABD ve İsrail tarafından kolaylıkla katledilmiştir. Rejimin hiçbir askeri ve güvenlik mensubu kendini güvende hissetmemekte, rejim unsurları iki ayı aşkın süredir kendi evlerinde uyuyamamaktadır. Peki, bu nasıl bir zaferdir?
İslam Cumhuriyeti kendi bekası uğruna zilletin zirvesinde dahi olsa ateşkesi kabul etmeye hazırdır. Bu durum bir zafer anlamına gelmez. Aksine karşı taraf, bir dizi madde ve şart öne sürerek İslam Cumhuriyeti’nin ateşkesi kabul etmesini talep etmektedir.
İslam Cumhuriyeti, son bir aydaki füze saldırılarına rağmen tam aksine olabilecek en zayıf konumundadır; hatta Trump’ın “rejim değişikliği” (regime change) söylemiyle ifade ettiği şey aslında İran’da çoktan gerçekleşmiştir. Zira İslam Cumhuriyeti tepe kadrosunun büyük bir kısmı ABD ve İsrail tarafından tasfiye edilmiş, yerlerini rejimin ikinci ve üçüncü kuşak kadroları almıştır.
Şekillenen bu yeni İslam Cumhuriyeti, ne Humeyni’nin faşist karşı-devrim döneminin İslam Cumhuriyeti’ne ne de birkaç ay önceki İslam Cumhuriyeti’ne benzemektedir. Bu türedi rejim; kültürel açıdan İslami ideolojiye yabancılaşmış, İslami faşizmin yerine aşırı milliyetçiliği ikame etmiş otoriter, neoliberal ve Bonapartist bir rejimdir. Bu rejim aynı zamanda radikal neoliberal bir rejimdir ve Batı ile ilişkilerini yakın zamanda normalleştirecektir.
O zaman geldiğinde; o adanmış Besiç ve ” Velayet-i Fakih” rejiminin destekçisi Direniş Ekseni yandaşı, lümpen ve haz tutkunu bu neoliberal üçüncü kuşak tarafından değersiz birer atık gibi tarihin çöplüğüne fırlatılacaktır. Trump ve Netanyahu’nun Pehlevi ve diğer sağ muhalefet akımlarına yaptığının aynısı, yeni İslam Cumhuriyeti tarafından Direniş Ekseni’ne ve rejim yandaşı ideolojik fanatiklere yapılacaktır.
ABD ve İsrail’in İran’a karşı “On İki Gün Savaşı” dönemi, İran’ın askeri gücünün sınandığı ve bir güç gösterisine sahne olduğu bir sahaydı. Filistinli çocukların kitleler halinde katledilmesinden hiçbir çekincesi olmayan çocuk katili faşist bir rejim olarak İsrail; bir yandan İslam Cumhuriyeti’nin askeri ve füze gücünü ölçmeyi, diğer yandan “muhalefet” adı verilen işbirlikçi paralı güçleri besleyerek kendi hegemonyasını tesis etmeyi hedefliyordun Bu rejim, İslam Cumhuriyeti’nin füzelerinin İsrail’e kolayca ulaştığını ve devasa hasarlar verebildiğini anladığı anda ABD’nin koruyucu kanatları altına sığındı.
Bugün ABD’nin, İsrail’in, diğer Avrupa ülkelerinin ve sağın Çanak yalayıcı muhalefetinin Devrim Muhafızları’nın “terörist” olduğu sonucuna varmış olmaları sadece gülünçtür. Yalnızca Devrim Muhafızları değil, İslam Cumhuriyeti rejiminin bütünü terörizm ve barbarlıkla iktidara gelmiştir; ilk günden beri teröristtiler ve hâlen de öyleler. Dolayısıyla, bugün şahçı(Pehlevici) ve sağcı muhalefete eklemlenen rejimin eski destekçilerinin, Devrim Muhafızları’nı terörist bir güç olarak nitelendirmeleri ve bu örgütün, hatta bir bütün olarak İran’ın yaptırımlara maruz bırakılmasının ateşli savunuculuğunu yapmaları muazzam bir keşif değildir.
Ancak terörü korku ve dehşet yaymak olarak tanımlayacak olursak; ABD ve İsrail gibi rejimlerin yürüttüğü savaşlar, bölgedeki terörizmin en vahşi biçiminin apaçık bir tezahürüdür. Dolayısıyla komünistlerin, işçilerin, devrimci ve mücadeleci insanların uyanık olmaları şarttır; duygusal kararlar alıp milliyetçi ve şovenist hisleri körüklemek yerine, meseleleri çözümlemeye, savaşın, tahakkümün ve terörizmin gerçek köklerini açığa çıkarıp kavramaya odaklanmalıdırlar.
İsrail ve ABD’nin üç aydan fazla süren ikinci savaş döneminde İslam Cumhuriyeti; İsrail’e ve ABD askeri üslerinin bulunduğu ülkelere çok daha şiddetli saldırdı, eş zamanlı olarak ABD üssü barındıran on ikiden fazla ülkeyi hedef aldı. Ancak bu iki savaş arasındaki dönemde duraksadı ve ABD, İran ile savaşa tek başına girdi.
Bu üç aylık savaş, İslam Cumhuriyeti tarihinin en kanlı kesitlerinden birinin, yani Dey 1404’teki [Aralık 2025/Ocak 2026] kanlı bastırma dalgasının hemen ardından yaşandı. Dey ayaklanmasında monarşistler, medya aygıtları vasıtasıyla bu kitle hareketinin üzerine çökmeye çalıştı; “yardım yolda”, “İslam Cumhuriyeti’nin işi bitti” gibi içi boş vaatlerle insanları sokakta tutmaya çabalayarak fiilen halkın katillerinin ve cellatlarının safında yer aldılar.
Pehlavi faşizmi, tarihin aşağılanmışlarından türeyen siyaset-dışı lümpen bir akımdır; faşist İslami rejim tarafından insanlıktan çıkarılmış aşağılanmışların hareketidir. Akıl düşmanlığını, köktenci ve ırkçı romantizmi savunan bu faşist kesimi bir araya getiren şey; bir yandan hem ülke içinde hem yurt dışında İranlıların hatırı sayılır bir kesiminde sahte ve ırkçı bir kibir şeklinde dışa vuran aşağılık kompleksidir. Diğer yandan bu insanların çoğunluğunu her çürük ipe sarılmaya mecbur bırakan siyasi çaresizliktir. Ve nihayetinde bu tablo, radikal devrimci söylemi, devrimci önderliği ve devrimci kitle tabanını inşa edemeyen devrim öncesi bir sürecin ve yarı-devrimci bir hareketin hezimetinin ürünüdür.
İran’daki kendiliğinden kalkışmaların faşist İslami rejim tarafından kolayca bastırılıp ezilmesi; tam da devrimci, komünist ve sosyalist bir parti önderliğinin bulunmayışından kaynaklanmaktadır. Bu yokluk nedeniyle, örgütsüz mücadeleci insanların fedakârlıkları; Pehlavi klanına bağlı yamyamlar gibi pusuda bekleyen faşistler tarafından, faşist Siyonist medyanın yardımıyla gaspedilmekte ve kendiliğinden oluşan toplumsal hareketler kendi karşıtına dönüşmektedir.
Jîna kalkışması, tıpkı Büyük Fransız Devrimi’ndeki “Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik” gibi muğlak bir slogan olan “Kadın, Yaşam, Özgürlük” sloganını ortaya atarak dünyayı sarsmış olabilir; ancak soyut bir talebin öne sürülmesinden somut bir nihayete, yani sömürüye, ezilmeye, toplumsal cinsiyet baskısına, çevre katliamına son verecek ve üretim ilişkilerini toplumsallaştıracak bir sosyalist devrime ulaşamadı.
Tam da bu yüzden; ABD ve İsrail küresel terör aygıtlarının komplo teorilerine yaptığı yatırımlarla yıllardır beslenen Pehlavi faşizmi, eski SAVAK celladı lümpenleri ve faşist İslami rejim tarafından ezilip aşağılanmış İranlıları kendi bayrağı altında toplayabildi. İsrail ve ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü son savaş; İran halkına “hayvan” diye hitap eden ve ülkeyi “Taş Devri”ne döndürmek isteyen Trump ve Netanyahu gibi faşistlerin eteğine sarılan bu yozlaşmış Pehlavi akımını bir daha belini doğrultamayacak şekilde on beş yıl önceki silik konumuna geri itti.
Pehlavi faşizminin dizgin tanımaz yükselişi, Jîna kalkışması sürecinde sol-liberal söylemin, liberal ve burjuva feminizminin hezimetinin bir ürünüydü. Genel kitle kalkışmasını yalnızca başörtüsü meselesine indirgemeye çalışan ve yarı-devrimci bir tarzda hareket eden liberal sözde-feminist akım, radikal ve sosyalist bir devrimci çizgiye dönüşemediği noktada Pehlavi faşizmi tarafından kolayca yutuldu. Walter Benjamin, 20. yüzyılın tüm yarı-devrimlerinin faşizmle sonuçlandığını belirtmişti; bu noktada Benjamin’e hak vermek gerekir. Zira kesintisiz bir karşı-devrim biçimi olarak faşizm, bu akıl düşmanı ve insanlık karşıtı hareketin meşruiyetinden güç alarak yükselmez. Aksine faşizm, devrim öncesi ve yarı-devrimci süreçte devrimci akımın uğradığı yenilgiden türeyerek sözde-devrim kılığında tezahür eder; devrimci unsurları baş düşman ilan eder ve onları tamamen tasfiye etmeyi hedefler.
Pehlavi akımı, İran’da etkili bir güce dönüşme şansını bir daha asla elde edemeyecektir. Bu akım, İranlıların ezici çoğunluğunun gözünde tıpkı Halkın Mücahitleri Örgütü gibi marjinalleşmiş ve tiksinti duyulan bir yapıya bürünmüştür. Bu Pehlavi klanına ve bu taçsız yamyam hanedanın faşist şebekesine bağlı eski lümpen güruhun kopup dağılması, tam da bu aşağılayıcı hezimetin apaçık bir göstergesidir.
Yeni Oligarklardan Müteşekkil Bir Bonapartist Faşizmin Doğuşu
Ancak İran’da yeni bir milliyetçi ve köktenci faşizm tehlikesi ortadan kalkmış değildir; ne var ki bu tehlike artık monarşistlerden değil, aksine bizzat faşist İslami iktidarın ikinci ve üçüncü kuşağının bağrından hissedilmektedir. İslam Cumhuriyeti’nin finans oligarşisinin ve üretim araçları sahiplerinin ikinci ve üçüncü kuşağı, bir yandan İslami ve Doğu kültüründen, İslami yaşam tarzından tiksinmekte; diğer yandan ise sermayelerini riske atmaya asla yanaşmamaktadır. Dolayısıyla bu kesimler; otoriterlikten ve faşizmden zerre taviz vermeden, işçi sınıfının iktisadi taleplerine, kadınların ve ezilen halkların istemlerine yanıt vermeksizin; İran toplumunun sekülerleştirilmesi, Batı ile ilişkilerin tesis edilmesi ve yabancı sermayenin çekilmesi hususunda ABD ve İsrail ile uzlaşmaya dünden hazırdır.
İşte tam bu noktada devrimci ve sol hat, sağın uğradığı bu hezimetten yararlanmalı; güçlerini tazeleyip devrimci örgütlenmeyi büyüterek eksiksiz bir sosyalist devrimi ileriye taşımak adına kararlılıkla atılım yapmalıdır.
Solu tarihsel bağlamı içinde devletin ve otoriter odakların muhalifi olarak ele alırsak; ne “Direniş Ekseni” adındaki akım Sol olarak adlandırılabilir ne de sömürgeciliği ve emperyalizmi destekleyen sözde “liberal ve sosyal demokrat Sol”.
Sözde “Direniş Ekseni” adını taşıyan sol kılıflı akımın doğuşu ve bir yandan kendilerini Marksist teorilere borçlu sayıp Marksist literatürle yakınlık hisseden, diğer yandan ise otoriterliğe derin bir sempati besleyen bir kesimin bu akıma destek vermesi; kapitalist üretim ilişkilerinin baş aşağı edilmiş epistemolojik bir kavranışının ürünüdür.
“Direniş Ekseni”, proletaryayı desteklemek bir yana; kapitalist bir ufka sahip, emperyalist reel politiğin savunucusu ve yeniden üreticisi olan otoriter bir akımdan ibarettir. Bu akım; işçilerin ve tüm ezilenlerin baskı ile sömürüden kurtuluşunu savunan devrimci bir güç olarak değil, uluslararası çatışmalarda daha büyük güçler karşısında zayıf konuma düşmüş otoriter burjuva devletlerin destekçisi olarak sahneye çıkar. Bu akımın görüş alanı, uluslararası boğuşmalarda işçi sınıfının ufkuna taban tabana zıt düşen gerici ve burjuva bir ufuktur; işçilerin kurtuluşu uğruna sosyalizmi ve sosyalist devrimi savunmak yerine, otoriterliğin tahkim edilip pekiştirilmesini savunur.
Bu akımın; işçilerin ve ezilenlerin yerli ezenlere karşı yürüttüğü sınıfsal ve siyasal mücadeleyi savunmak yerine, “vatan” ve “yurt savunması” gibi hayali kavramların arkasına gizlenmesi, “Direniş Ekseni” çevresinin bu süreçte dört elle sarıldığı söylem olmuştur. ABD ve İsrail’in İran’a karşı açtığı savaş ise bu şovenizm ateşinin üzerine dökülen benzin işlevi görmüştür.
Sonuç
Mevcut savaş, Batı emperyalizminin Doğu emperyalizmine yanıtıdır; bölgesel hegemonya, kaynaklar ve hammaddeler —ya da Jason W. Moore’un deyimiyle “ucuz doğa”— üzerine yürütülen bir savaştır, üstelik ucuz doğanın sonuna gelindiği bir momentte yaşanmaktadır. İslam Cumhuriyeti, Doğu emperyalizmi kutbunda yer almakta olup Çin ve Hindistan gibi büyük emperyalist güçlerin ana petrol ve gaz tedarikçilerinden biridir.
Ancak bu savaşı yalnızca jeopolitik dinamiklerle açıklamak bizi doğru bir analitik kavrayışa ulaştıramaz. Sözde “Direniş Ekseni” ki hakikatte geri çekilme eksenidir akımlarının jeopolitiğe odaklanması ve Küresel Güney’deki sınıf mücadelesini ideolojik manipülasyonlarla reddetmesi, İslami faşizmi aklama ve sevimli gösterme gayretinden ibarettir. Direniş Ekseni çevrelerinin çözümleri kısa vadede yüzeysel bir karşılık buluyor gibi görünebilir; fakat uzun vadede, tıpkı sağcı ve faşist hatların reçeteleri gibi mutlak bir çıkmaza saplanmaya mahkûmdur.
İslam Cumhuriyeti ister İslam’la ister İslam’sız olsun, ister seküler ister dini bir kılıfa bürünsün, işçilerin ve ezilenlerin iktisadi taleplerine asla yanıt veremez. Ne bölgesel emperyalist politikalarıyla var olan otoriter faşist rejim, ne Devrim Muhafızları’na bağlı iktisadi oligarklardan oluşan “İslamsızlaştırılmış” bir yapı, ne “İranşehri” çizgisine dayalı otoriter milliyetçi bir rejim, ne de Batı yanlısı burjuva-liberal bir cumhuriyet… Bunların hiçbiri temel yakıcı meselelere yani ekmek, iş, özgürlük, barınma ve çevre sorunlarına en ufak bir çözüm üretemez.
Tam da bu yüzden belirtmek gerekir ki; Avrupalı neofaşistler gibi Marksist literatürle zihinsel onanizm yapan “Direniş Eksenci” faşist akımlar; görünüşte karşıt cephelerde yer alıyor gibi duran fakat aynı faşist mantığı izleyen İranşehri faşist suç ortakları, monarşistler, Mücahitler ve Şehriyar Ahi gibilerle aynı kadere mahkûmdur. Er ya da geç tarihin çöplüğüne atılacak ve kullanım ömürlerini tüketeceklerdir.
Faşist İslami rejim, bu savaşta emperyalist bir odak olarak zayıf bir konuma düşmüş olabilir; Direniş Eksenci ve “kampçı” (campist) faşistler bu durumu “sol” kılıfı altında İslami faşizmi savunmanın kılıfı haline getirmiş olsalar da, İslam Cumhuriyeti’nin bu savaştan muhtemel bir yıkım almadan çıkması ezilen halkın ve işçilerin refahına asla yol açmayacaktır. Tam da bu yalın gerçeklik, Direniş Eksenci faşizmin artık kendisini sol maskesi altında gizlemeye cüret edememesine ve öz çıplak faşist çehresiyle belirmesine yol açacaktır.
Bu saldırgan savaş, sağ muhalefetin gerçek niteliğini bir daha örtülemeyecek biçimde ifşa etmiş; Pehlavi’yi Netanyahu tarafından tepe tepe kullanıldıktan sonra çöpe atılan kullan-at bir aparata dönüştürmüştür. Tıpkı İslam Cumhuriyeti’nin de kendisini “sol” zanneden bu Direniş Eksenci lümpen güruhu sonuna kadar sömürdükten sonra; kabuğunu sözde-direnişçi İslami bir yapıdan Batı yanlısı Bonapartist otoriter bir rejime dönüştürürken, bu rejim yandaşı “Direniş Eksenini” işi bitince kenara fırlatılan tek kullanımlık bir maşa gibi atacağı gibi…
Marksistler ve solcular, siyasete işçi sınıfının sınıfsal mevzisinden bakmak ve devrimci reelpolitiği yani aşağıdan gelen sosyalist ve işçi siyasetini toplumun gündelik siyasetine dönüştürmek zorundadır. Vatan, millet ve “milli çıkar” gibi burjuvazinin baskı, tahakküm ve işçi sömürüsüne dayalı zalimane ilişkilerini örtülemek için başvurduğu hayali kavramların arkasına sığınmak yerine; üretim araçları üzerindeki özel mülkiyet temelini ve burjuva devletinin askeri, siyasi ve ideolojik aygıtlarını yerle bir edecek devrimci örgütlenmeye tüm güçleriyle yüklenmelidirler.
Marksistler sınıf bilincinin ajitatörü olmalı; milliyetçilik, ırkçılık ve cinsiyetçilik gibi şeyleşmiş bilincin muhtelif biçimlerini ezilen kitlelerin gözünde görünür ve açık kılmalıdır. Ancak ve ancak o zaman Marksistler ve devrimci güçler, emperyalist reelpolitiğin yeniden üreticilerine dönüşmekten kurtulabilir.
Lenin’in isabetle belirttiği gibi, devrimci teori olmadan devrimci pratik de olamaz. Egemen reelpolitik, kitlelerin yaşam biçimlerinden damak tadına kadar her gözeneklerine sızan egemen sınıfların karşı-devrimci teorisidir. Egemen reelpolitiğin bu ideolojik tepetaklak edilmişliğini kavramadan, doğru sınıfsal mevzide durmak ve kendilerini “dost” maskesi arkasına saklayan zalimlere ve ezenlere karşı fiili bir savaşa tutuşmak imkânsızdır.
